‘Pedagogische tact is het goede doen op het juiste moment. Eigenlijk gaat om sensitieve verantwoordelijkheid, signalen opvangen en daar juist op reageren. Dat werkt het beste als je een hele goede vertrouwensrelatie hebt met een kind of met ‘de ander’ – dus ook professionals. Wat belangrijk is: kijk vooral vanuit het perspectief van het kind. Of de ander.’
Wees gevoelig en authentiek
Pedagogische tact is dus het vermogen van een opvoeder om het goede te doen op het juiste moment, ook in de ogen van het kind. Het gaat om het opbouwen van een kwalitatieve, vertrouwensvolle relatie en het subtiel inspelen op de behoeften, emoties en het gedrag van het kind in specifieke situaties. Een tactvolle opvoeder is gevoelig, authentiek, en erkent het kind als een uniek individu, waarbij ze hem of haar ondersteunen in de ontwikkeling.
Maar hoe breng je zulke – best logisch klinkende terminologie – in de praktijk? Annemiek Waage licht toe: ‘Dat kan ik het beste uitleggen aan de hand van wat voorbeelden. Zo was er ooit een jongetje dat tijdens het eten maar niet stil zat. En maar draaikonten, dat kind. Maar wat bleek: op zijn ooghoogte stond van alles op tafel – brood, beleg etc – waardoor hij ging wiebelen om er omheen te kunnen kijken. En toen de professional daar achter kwam was het probleem meteen opgelost. “Hij ziet niks.” Dus het is belangrijk om altijd te kijken vanuit het perspectief of de behoefte van het kind.’
Waar zit het sleuteltje van het kind?
‘Een ander voorbeeld dat ik hoorde tijdens een lezing van het NIVOZ (Het Nederlands Instituut Voor Onderwijs en Opvoedingszaken): een kind dat op school met lezen niet zo lekker mee kwam en hiervoor begeleiding kreeg. En altijd vol tegenzin binnenkwam. Maar toen ging de begeleider vanuit het perspectief van het kind kijken: wat vindt hij wél leuk? Het jongetje was helemaal weg van motoren. ‘Neem maar wat boeken over motoren van huis mee’, want daar zat zijn interesse. Elly Singer zei het altijd heel goed: waar zit het sleuteltje van het kind?’
‘Ik zie het ook vanuit mijn eigen werkveld als pedagoog, bijvoorbeeld bij het buitenspelen. Grof motorisch spel, hollen fietsen, rennen en ballen: er zijn kinderen die daar niks mee hebben dus die vinden buitenspelen niks aan. Mag je dan binnen blijven? Of zorg jij er als pedagogisch professional dan voor, dat er ook buiten bijvoorbeeld een tafeltje is met dingen waar kinderen mee kunnen spelen? Dan zijn ze wel buiten, maar doen ze ook iets wat ze wél leuk vinden. Dan maak je het buiten weer wat veiliger voor ze.’
Alles voor de ontwikkeling
Waage vervolgt: ‘We hebben de taak om kinderen op een goede, fijne manier te laten ontwikkelen. En dat kan alleen maar als je aansluit op hun behoefte, als je een goede vertrouwensrelatie met ze hebt, als je hun grenzen respecteert, en ook je eigen grenzen kan aangeven – en dat je ook, heel belangrijk, regelmatig reflecteert op je eigen handelen. Waarom doe je eigenlijk wat je doet?’
Het klinkt allemaal erg logisch en vanzelfsprekend, maar dat is het niet. Dit is waar pedagogische tact om draait:
- Relatie en verbondenheid: Pedagogische tact draait om de kwaliteit van de relatie tussen pp’er en kind. Het gaat verder dan alleen het overbrengen van kennis en focust op het opbouwen van een vertrouwensband.
- Gevoeligheid en flexibiliteit: Het is het vermogen om de diepere betekenis achter het gedrag van een kind te begrijpen en hier flexibel op te reageren, in plaats van te oordelen.
- Erkennen van het kind: Een tactvolle opvoeder erkent het kind als een eigen, uniek individu, met eigen talenten en behoeften.
- Zelfreflectie: Het vereist dat een opvoeder zichzelf kan reflecteren op het eigen handelen en zich afvraagt hoe ze het beste kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van het kind.
- ‘Het goede’ doen: Dit kan het beschermen van de persoonlijke ruimte zijn, het voorkomen van onnodig kwetsen, het stimuleren van het goede in een kind, of het helpen bij het verwerken van een moeilijke situatie.
- ‘Op het juiste moment’: Het gaat erom dat je het goede doet op het moment dat het gepast is, wat een diep inzicht in de situatie en het kind vereist.
