Esther Steinebach is pedagogisch coach en trainer. Haar missie? Professionals leren om anders naar kinderen te kijken. Dan heeft ze het vooral over spel. ‘Over speelgedrag is enorm veel onderzoek gedaan en er is volop informatie beschikbaar. Toch zie ik dat veel kennis nog niet is doorgedrongen in de kinderopvang. Zonde, want met meer inzicht in speelschema’s zal niet alleen het begrip voor kinderen groeien, maar ook de werkdruk flink dalen.’

Herhalende patronen

Esther legt uit wat ze hiermee bedoelt. ‘Een speelschema is een term uit de ontwikkelingspsychologie en pedagogiek. Het verwijst naar herhalende patronen in het spel van jonge kinderen. Dit leert ze om de wereld te begrijpen en vaardigheden te ontwikkelen. Vaak lijkt het alsof ze gewoon maar iets doen. Niets is minder waar, want meestal zijn het terugkerende handelingen die bij hun ontwikkeling horen. Door bepaalde zaken veel te herhalen groeit hun brein en, ontdekken ze hoe de wereld werkt.’

Meer oog voor speelschema’s

Waar zouden we dan aan moeten denken volgens Esther? ‘Dat is een hele waslijst, maar denk bijvoorbeeld aan kinderen die speelgoed van de ene kant naar de andere kant verplaatsen. Of alles in doosjes en potjes stoppen en er weer uithalen. Soms zetten ze de blokken netjes op een rij of hebben ze een fascinatie voor ronddraaiende dingen.’
Esther legt uit dat er nog veel meer handelingen bij horen. ‘Als professionals hier meer oog voor zouden hebben, zou dat hun werk veel gemakkelijker maken.’

Lekker klimmen

Waarom ze dit zo stellig zegt, vertelt ze graag. ‘Soms kom ik op de groep en dan krijg ik te horen: “Hij klimt overal op en luistert niet als we hem weer op de grond zetten.”
Natuurlijk is het vervelend om dit kind overal vanaf te moeten halen. Dan leg ik uit dat ieder kind op een bepaald moment in zijn leven gaat klimmen. Dat hoort bij de ontdekkingsfase.’

Bied een alternatief

Zouden we een klimmende dreumes dan gewoon zijn gang moeten laten gaan? ‘Nee, geeft Esther aan. ‘Je moet natuurlijk altijd blijven werken binnen veilige kaders. Het is goed om op dergelijke momenten een alternatief aan te bieden. Zet dit kind bijvoorbeeld bij een klimdriehoek. Zo kan hij op een veilige manier op ontdekkingstocht gaan.’
En kinderen die met blokken gooien? ‘Bied die bijvoorbeeld een zachte bal aan, zodat er niemand gewond raakt. Kijk wel of dit kind echt in een spelpatroon zit. Het kan ook zijn dat deze peuter vanuit frustratie met blokken smijt.’
Daarnaast zullen er volgens Esther ook momenten zijn waarop je het kind niet helemaal tegemoet kunt komen. ‘Bijvoorbeeld als ze in de verzamelfase zijn aanbeland. Denk aan de peuter die alle auto’s van de groep wil hebben. Hij trekt ze ongevraagd uit de handen van anderen.’
Hoe je daarmee omgaat? ‘Besef allereerst dat dit kind niet stout is, maar echt bezig is in dat spelpatroon,’ vertelt Esther. ‘Hoe beter je dit kind begrijpt, hoe meer dit kind zich gezien en gehoord voelt. Erken dat het vervelend is om iets te willen sparen, maar dat het niet lukt. Dat heb je zelf misschien ook als je naar je eigen bankrekening kijkt. Ik denk dat die erkenning al veel meer rust op de groep geeft en de kwaliteit in spel terugbrengt.’

Kijk naar de leeftijd

Volgens Esther is het dus heel belangrijk om spelmateriaal aan te bieden wat bij het speelschema van de kinderen past. ‘De taak van een professional is om te kijken in welke fase ieder kind zit en een passend aanbod te geven. Bij een dreumesgroep hoort bijvoorbeeld een uitdagende plek om te klimmen. Anders kun je er gif op innemen dat ze je steeds van de meubels af moet trekken.’

Weg met de babygym

Esther ziet vaak dat er op groepen materiaal ligt dat niet past bij het speelschema van kinderen. ‘Dat kan hun ontwikkeling ook belemmeren. Op babygroepen zie ik nog steeds babygyms boven kinderen hangen. Een baby kan niet wegkijken van een dergelijke speelboog en blijft staren. Hierdoor kunnen belangrijke innerlijke processen niet plaatsvinden.’
In deze fase moet een baby volgens Esther vooral zijn eigen handjes gaan ontdekken en niet afgeleid worden.
Wat bied je dan wél? ‘Helemaal niets,’ vertelt Esther. ‘Een stevige ondergrond is genoeg.’

We doen te veel

De conclusie van het verhaal is volgens Esther dat we eigenlijk gewoon te veel doen. ‘We bemoeien ons te veel met het spel van kinderen en geven de verkeerde materialen. Als de ruimte goed is ingericht en je hebt het juiste speelgoed denk ik dat je heel veel ‘ongewenst gedrag’ zou kunnen voorkomen.’