We spraken hierover met Ingrid Diepstraten. Ze is coach en trainer en ontwikkelde een methodiek die professionals helpt om bewust te reflecteren op hun werk. Zo krijgen professionals meer inzicht in hun handelen en leren ze te werken vanuit hun eigen kracht. Ingrid: ‘Ik zie heel vaak dat een coachgesprek vooral draait om wat de pedagogisch professional anders zou moeten doen,’ zegt ze. ‘Dat is niet prettig voor degene die tegenover je zit. Vaak weten ze wel wat er niet goed gaat, maar zijn ze vergeten wat ze dan kunnen inzetten om het te verbeteren.

Elkaar begrijpen

Volgens Ingrid is het dus belangrijk om je houding naar die ander te veranderen. ‘Veel mensen in hulpverlenende of coachende rollen hebben een enorme reparatiereflex,’ legt ze uit. ‘We willen helpen, oplossen, zorgen dat het beter gaat. Dus nog voordat iemand zijn verhaal helemaal heeft kunnen doen, komt er al een advies: “Heb je dit al geprobeerd?” of “Misschien kun je het zo doen?”’ Die reflex is begrijpelijk, maar meestal niet helpend, volgens haar. ‘Als je oplossingen aandraagt, neem je eigenlijk het eigenaarschap van de ander weg,’ zegt Ingrid. ‘Je zendt onbewust de boodschap uit: “Jij weet het niet, ik wel.”’

En juist autonomie is een van de psychologische basisbehoeften die volgens haar belangrijk zijn. ‘Autonomie gaat over zelf keuzes kunnen maken, het gevoel hebben dat je ergens invloed op hebt. Stel jezelf dus de volgende vraag bij het coachen: “help ik de ander om zelf te denken, of ben ik aan het denken voor de ander?”’

Begin met wat er al is

Daarnaast ziet Ingrid vaak dat coachgesprekken gaan over wat beter kan. ‘We zijn gewend om te vragen: Wat wil je veranderen? Wat is je leerdoel? Dat lijkt allemaal heel logisch, maar als je erover nadenkt zijn deze vragen eigenlijk best negatief. Ze gaan altijd over wat er nog niet goed gaat.’

Veel effectiever is het om te beginnen met wat er al is. ‘Iedereen heeft kwaliteiten, de kunst is om die zichtbaar te maken. Je zet iemand dan in een heel andere beweging,’ legt Ingrid uit. ‘In plaats van: “Ik doe het niet,” komt er ruimte voor: “Hé, ik kan eigenlijk al best veel”. Dit zorgt voor verbinding tussen de coach en coachee.

Sla een zijweggetje in

Het Pedagogisch Kwaliteitenspel dat Ingrid ontwikkelde, helpt volgens haar daarbij. ‘Met deze kaarten met pedagogische kwaliteiten, kun je zijweggetjes inslaan,’ zegt Ingrid. ‘Mensen zitten vaak vast in hun eigen denkwijze. Ze blijven maar rondjes draaien rondom hetzelfde probleem. Door met kaarten te werken, nodig je iemand uit om een andere route te nemen. De pedagogisch professional kiest kaarten die passen bij wat hij of zij belangrijk vindt, al inzet, wil ontwikkelen of juist minder relevant vindt.’

Eigenaarschap

Een belangrijk effect van deze manier van werken is dat het eigenaarschap bij de professional blijft, en Ingrid merkt dat pedagogisch professionals hierdoor meer zelfvertrouwen krijgen. ‘Ze ontdekken: Ik heb al iets in huis. En als het nu niet lukt, betekent dat niet dat ik tekortschiet, maar dat ik misschien iets anders nodig heb.’

Een voorbeeld uit de praktijk

Ingrid deelt een voorbeeld: ‘Laatst sprak ik met een pedagogisch professional die al twaalf jaar in het vak zit. Ze kwam zuchtend en steunend binnen. Het was meteen duidelijk dat ze weinig zin had in het coachgesprek. De weerstand was voelbaar. “Ik doe mijn werk gewoon goed,” zei ze. “Ik weet eigenlijk niet wat we hier te bespreken hebben.”’

Ingrid weet dat weerstand vaak voortkomt uit angst of onzekerheid, dus ze zocht naar verbinding. ‘Ik vroeg haar om met het Pedagogisch Kwaliteitenspel te kijken naar wat zij belangrijk vindt. Al snel zat ze aandachtig kaartjes te bekijken en omhoog te houden.’

Daarna vroeg Ingrid welke kaartjes haar nieuwsgierig maakten. ‘Kwaliteiten die ze misschien anders of meer zou willen inzetten. Uiteindelijk koos ze voor het kaartje grenzen stellen. Ze gaf aan dat ze het lastig vindt om zich uit te spreken naar collega’s over dingen die haar dwarszitten. Samen hebben we verkend wat haar zou kunnen helpen om daar een stap in te zetten. Ze besloot om tijdens het volgende teamoverleg één punt in te brengen dat ze normaal voor zichzelf zou houden. Achteraf vertelde de pedagogisch professional dat ze niet had verwacht dat een coachgesprek tot zo’n inzicht zou leiden. Ze keek er verrassend positief op terug.’

Valkuilen

Volgens Ingrid zijn de grootste valkuilen bij coachgesprekken dus: oplossingen aandragen, oordelen en te snel willen. Ook waarschuwt ze voor te abstracte vragen. ‘“Waar ben je goed in?” Dat is voor veel mensen lastig,’ zegt Ingrid. ‘Het Pedagogisch Kwaliteitenspel helpt om dat concreter te maken.’

Coachen gaat volgens Ingrid dus niet over het oplossen van problemen voor een ander. ‘Het gaat meer over het stellen van de juiste vragen, luisteren en vertrouwen hebben dat de ander zijn eigen antwoord heeft.’
‘We weten zelf vaak heel goed wat er niet goed gaat,’ zegt ze. ‘Wat we nodig hebben, is een manier van coachen waardoor iemand er helemaal zelf achter komt wat zijn of haar kwaliteiten zijn. Vanuit daar kan iemand groeien en nieuwe stappen zetten.’