We spraken hierover met wetenschapsjournalist Mark Mieras. Volgens hem onderschatten we soms wat een enorme opgave het leren van een taal eigenlijk is. ‘Als je er goed over nadenkt, is het misschien wel de grootste leerprestatie die een mens in zijn leven levert. Als je een tweede taal leert, hoef je woorden in je hoofd alleen maar te vertalen. Maar als een kind vanuit het niets leert praten, moet het ook ontdekken wat die woorden betekenen en wanneer je ze gebruikt. Een kind bouwt als het ware een compleet systeem op van klanken, betekenissen en regels. Dat gebeurt in een ongelooflijk hoog tempo.’

Waarom bewegen zo belangrijk is

Volgens Mark is het proces van taalontwikkeling veel meer dan een kwestie van stilzitten en luisteren. ‘Het taalgebied in de hersenen is niet alleen betrokken bij spreken, maar hangt ook samen met bewegingen. Onderzoek heeft bijvoorbeeld aangetoond dat kinderen van ouders die veel met hun handen bewegen tijdens het praten, eerder taal oppikken. Gebaren en bewegen hebben een heel belangrijke rol bij taalontwikkeling.’ Ook liedjes met gebaren werken goed. ‘De hersenen vinden die combinatie geweldig. Woorden krijgen als het ware extra houvast doordat ze gekoppeld worden aan beweging en een melodie.’

Kinderen leren taal door taal te doen

Passief luisteren helpt volgens Mark veel minder dan actief deelnemen. ‘Taal is een doe-ding. Kinderen leren taal door taal te gebruiken. En dat zie je terug tijdens spelmomenten. Vanaf een jaar of drie, drieënhalf gaan kinderen steeds meer met elkaar praten tijdens het spelen. Ze onderhandelen, leggen uit, maken plannen en lossen conflicten op. Juist op die momenten groeit hun woordenschat snel.’

‘Taal is een doe-ding: passief luisteren helpt veel minder dan actief deelnemen’

Kinderen proberen volgens hem voortdurend nieuwe woorden uit. ‘Ze kijken of een ander begrijpt wat ze bedoelen. Werkt een woord niet, dan proberen ze iets anders. Dat voortdurende experimenteren zorgt ervoor dat taal zich razendsnel ontwikkelt.’

Voorlezen? Praat vooral over het boek

Ook tijdens het voorlezen draait het volgens Mark om actieve betrokkenheid. ‘We zien dat taalontwikkeling veel sterker verloopt wanneer je niet alleen voorleest, maar ook met kinderen praat over wat er gebeurt. Dan zien we in de hersenen de meeste ontwikkeling. Stel dus vragen over het boek. “Wat zie jij op het plaatje? Wat zou jij doen als je dat jongetje was? Waarom denk je dat de beer verdrietig is?”’

De belangrijkste regel hierbij volgens Mark: ‘Laat kinderen bepalen waar het gesprek over gaat. Hoe meer kinderen zelf bepalen waar het gesprek over gaat, hoe sterker het effect vaak is.’ 

Altijd op de hoogte van het allerlaatste nieuws en de belangrijkste verhalen uit de kinderopvang?
Luister onze wekelijkse podcast. Of abonneer je hier gratis, via Spotify.

Nieuwsgierigheid opent het brein

Volgens Mark is nieuwsgierigheid ontzettend belangrijk. ‘De hersenen staan het meest open om te leren wanneer een kind ergens oprecht nieuwsgierig naar is.’ Hij ziet dat professionals daar soms nog kansen laten liggen. ‘We hebben vaak de neiging vooraf te bepalen welke woorden kinderen moeten leren. Dan werken we met lijstjes en vaste programma’s.’

‘Als een kind ergens door gefascineerd is, ontstaat vanzelf de behoefte om daar taal aan te geven’

Veel krachtiger is het volgens hem om aan te sluiten bij de interesses van kinderen. ‘Als kinderen opeens helemaal gefascineerd zijn door een duizendpoot die op de groep rondkruipt, ontstaat er vanzelf een enorme behoefte om daar taal aan te geven. Ze willen vragen stellen, vertellen wat ze zien en ervaringen delen.’

Volg de interesse van het kind

Mark verwijst naar kinderopvangorganisaties die werken vanuit de interesses van kinderen. ‘Als je ziet dat kinderen gefascineerd zijn door die duizendpoot, kun je daar verder in duiken. Ga naar buiten om andere beestjes te vinden. Laat ze in boeken kijken, maak er tekeningen van en start er een project omheen. Zo ontstaat er een rijke taalomgeving rondom iets wat kinderen zelf belangrijk vinden.’ Dat werkt volgens hem verrassend goed. ‘Omdat het idee uit de kinderen zelf komt, staan hun hersenen er helemaal voor open. Woorden worden dan veel beter opgeslagen.’

Sluit aan bij het ontwikkelstadium

Elk kind zit volgens Mark ook in een ander ontwikkelstadium. ‘Wat voor het ene kind interessant is, zegt een ander misschien helemaal niets.’
Daarom is observeren zo belangrijk. ‘Kinderen geven vaak zelf aan waar ze aan toe zijn. Het is de kunst om daarbij aan te sluiten. Niet forceren, maar kijken waar de nieuwsgierigheid zit.’