Rust in de groep is geen luxe, maar een basisvoorwaarde voor een gezonde ontwikkeling van jonge kinderen. Jonge kinderen maken elke dag veel indrukken mee: nieuwe woorden, gezichten, spelletjes, emoties en ervaringen. Om al die informatie te verwerken, hebben ze momenten van stilte en ontspanning nodig. Voldoende rust helpt bijvoorbeeld bij emotieregulatie, concentratie, hersenontwikkeling en sociale vaardigheden.

Maar natuurlijk is rust op de groep niet alleen goed voor de kinderen, ook voor jou als pedagogisch professional. Een kalme groep betekent tenslotte meer overzicht, minder stress en meer ruimte om écht contact te maken met de kinderen. Het vergroot bovendien je werkplezier: als je niet voortdurend brandjes hoeft te blussen, houd je energie over om samen plezier te maken.

Signalen van onrust

Rust ontstaat niet vanzelf, zeker niet in een groep van tien tot vijftien kinderen. Soms merk je dat de energie uit balans raakt. Signalen daarvan zijn bijvoorbeeld meer geschreeuw, kinderen rennen rond of duwen elkaar, er ontstaan (kleine) conflicten, kinderen zijn sneller boos of huilen vaker en je ziet vermoeidheid in de vorm van gaapjes, tranende oogjes en gejengel. Tijd om de rust terug te vinden!

Praktische manieren om rust te brengen

1. Ritme en structuur

Een vaste dagindeling geeft voorspelbaarheid en veiligheid voor kleine kinderen. De kinderen weten wat er gaat komen en hoeven niet steeds opnieuw te schakelen. Dat scheelt spanning. Rituelen helpen hier heel goed bij. Denk aan een ‘opruimliedje’ bij het opruimen, een vaste volgorde bij het naar buiten gaan of een knuffelronde voor het slapen. Zulke kleine gewoontes zorgen voor houvast en kalmte. Zorg dan ook dat die structuur er altijd is en bespreek dit met nieuwe collega’s en invallers.

2. Inrichting van de ruimte

De omgeving heeft veel invloed op hoe kinderen zich gedragen. Een drukke, volle ruimte nodigt uit tot druk gedrag. Zorg daarom dat de ruimte altijd rustig en overzichtelijk is in de inrichting. Denk aan rustige hoeken waar kinderen zich kunnen terugtrekken, bijvoorbeeld met een boek of knuffel. Beperk of ban speelgoed dat geluid maakt en kies voor rustige kleuren in de inrichting. Zorg daarnaast voor duidelijke looproutes, zodat kinderen niet door elkaar heen krioelen. Omdat kinderen veel geluid kunnen maken is het ook belangrijk om hier rekening mee te houden in de akoestiek. Zachte materialen zoals kleden, kussens of gordijnen dempen geluid en maken de ruimte bovendien aangenamer en knusser.

3. Ontspannende activiteiten

Kinderen weten niet uit zichzelf hoe ze tot rust kunnen komen, dat moeten ze nog leren. Je kunt ze daarin begeleiden door activiteiten te kiezen en aan te bieden die ontspanning brengen. Denk aan voorlezen: samen luisteren naar een verhaal zorgt voor van stilte, verbinding en concentratie. Bovendien is het hartstikke goed voor de taalontwikkeling; win-win! Ook muziek kan positief werken. Zing samen rustige liedjes of zet kalme muziek op. Ook leuk: samen yoga of ademhalingsoefeningen doen. Doe eenvoudige bewegingen voor of doe samen “blaas de ballon leeg”-spelletjes om kinderen hun spanning los te laten. Tot slot kun je de knutselspullen er weer bij pakken. Tekenen, kleien of rustig bouwen zorgt vaak vanzelf voor concentratie en ontspanning.

4. (Veel) buitenspelen

Vergis je niet, rust ontstaat natuurlijk niet door de hele dag stil te zitten. Juist regelmatig fysieke beweging helpt kinderen hun energie kwijt te raken. Maar dan wel lekker buiten, waar ze alle ruimte hebben. Rennen, fietsen, klimmen en ravotten in de buitenlucht werkt als een echte ontlader! Vaak merk je dat kinderen daarna binnen veel gemakkelijker hun rust terugvinden. Buitenspelen is daarom een essentieel onderdeel van je dagindeling.

5. Geef het goede voorbeeld

Wellicht misschien wel de belangrijkste van dit hele rijtje: blijf zelf zoveel mogelijk rustig en kalm in iedere situatie. Kinderen spiegelen namelijk jouw gedrag. Een gehaaste, gestreste of boze pp’er maakt de kinderen onrustig, terwijl een rustige, kalme houding veiligheid en stabiliteit uitstraalt. Natuurlijk is dit niet makkelijk, vooral als Jantje niet naar je luistert of Marietje maar blijft rondrennen. Corrigeer en stel grenzen, maar doe dit zonder stem verheffen of schreeuwen. Corrigeer dus op een zachte manier. Gebruik een zachte, duidelijke stem. Fluisteren kan soms meer effect hebben dan roepen. Werk ook met lichaamstaal: ga op ooghoogte zitten, gebruik open gebaren en straal kalmte uit. Een rustige, consequente aanpak geeft kinderen duidelijkheid en voorkomt escalatie. Merk je dat je emmer overloopt? Blijf rustig ademen, laat je collega het overnemen en neem even een korte pauze voor jezelf. Laat ook zelf zien en vertel hoe je omgaat met prikkels. Bijvoorbeeld: ‘Ik merk dat het druk is, ik ga even rustig zitten.’ Zo leren kinderen dat je spanning kunt reguleren zonder uitbarsting.

6. Communiceer duidelijk met je collega(‘s)

Onrust hoeft niet alleen te zitten in kinderen die druk gedrag vertonen. Onrust kan ook zitten in het gevoel hebben continu achter de feiten aan te lopen, geen overzicht te hebben of niet goed op elkaar ingespeeld te zijn als collega’s. Zorg daarom dat je ’s ochtends samen rustig bespreekt wat er die dag allemaal gedaan moet worden, wie het doet en wanneer. Zo krijg je overzicht. Blijf gedurende de dag in gesprek met elkaar. ‘Ik ga even opruimen en een was draaien, wil jij Sarah verschonen en de tafel dekken?’ Zonder overzicht en duidelijke communicatie zal er altijd onrust ontstaan. Merk je dat de samenwerking met een collega beter kan? Ga dan samen om de tafel en kijk hoe jullie de taken op een dag goed kunnen verdelen.