Bianca Bijlsma-Smoorenburg is gepensioneerd orthopedagoog en columnist. Als het aan haar ligt stoppen we vandaag nog met het gebruik van de term ‘zorgenkinderen’ en hebben we het voortaan over ‘begeleidingsvragen’.
‘Ik zie de afgelopen jaren dat we het steeds vaker een kindprobleem noemen, terwijl het probleem niet alleen ligt bij het kind maar bij allerlei andere factoren. Denk aan de organisatorische kant, maar ook hoeveel ondersteuning en aandacht de ouders nodig hebben, de draagkracht van pedagogisch professionals, de groepssamenstelling en de doelen en intenties van een manager die daar misschien niet op aansluiten. En vergeet ook niet dat de opties op aanvullende hulp per gemeente verschillen. Dat zijn de problemen. Niet het kind.’
Inclusieve kinderopvang
‘Voor mij zijn alle kinderen die worden aangemeld in principe welkom op de reguliere kinderopvang, tenzij de ouders bij aanmelding al bijzonderheden en zorgvragen melden die zonder extra steun in de groep lastig in te passen zijn. Wanneer er ontwikkelingsproblemen zijn die te maken hebben met aangeboren of verworven beperkingen van het kind, dan worden die meestal beter zichtbaar naarmate het kind ouder wordt en zich anders gaat gedragen dan kinderen van ongeveer dezelfde leeftijd. In horizontale groepen valt dat eerder op dan in verticale groepen.’
Ongemakkelijk
Eind vorig jaar deelde Bianca een column (geschreven voor het Friesch Dagblad) op haar LinkedIn, over het onderwerp. Dit schreef ze destijds over de term ‘zorgkinderen’: ‘Met deze formulering doen we alsof de kinderen het probleem zijn, dat onze handelingsverlegenheid veroorzaakt. Daar voel ik me erg ongemakkelijk onder.’
Problemen op de groep
Over de oorzaak van ‘problemen op de groep’ schrijft ze het volgende: ‘In mijn ervaring gaat het meestal om verschillende oorzaken tegelijkertijd. En door al die mogelijke invloeden op gedrag en ontwikkeling bij jonge kinderen moeten pedagogisch professionals op voldoende steun kunnen rekenen. We moeten hun zorgen héél serieus nemen.’
‘Toch bekruipt me steeds vaker het onheilspellende gevoel dat we in dat opzicht de verkeerde afslag nemen. Doordat we in Nederland de focus zo leggen op ‘zorgenkinderen’. Laat het even bezinken: pedagogisch professionals ervaren, gemiddeld over alle locaties en groepen, dat er op elke vijf kinderen een kind is dat extra of andere begeleiding nodig heeft. Gemíddeld – er zijn dus groepen met meerdere ‘zorgkinderen’ tegelijkertijd.’
Werkdruk komt niet altijd van kinderen
In haar column geeft Bianca het beeld van een probleem dat groter is dan alleen een kind met een extra begeleidingsvraag. Wil je de werkdruk aanpakken, dan zou je de oplossing breder moeten zoeken, volgens de orthopedagoog.
‘Overigens komt de werkdruk niet altijd van kinderen met een probleem. Sommige ouders hebben ook extra aandacht nodig. Ouders met een andere culturele achtergrond bijvoorbeeld, als ze de Nederlandse taal niet (goed) verstaan of als ze nog niet goed begrijpen wat er in Nederland nodig is om goed op te groeien. Ook zijn er ouders die zelf meer zouden kunnen doen.’
Problemen door samenstelling groep
Ze vervolgt: ‘Ook de groep zelf kan problemen geven. Soms zou de samenstelling ervan in pedagogisch opzicht beter kunnen. Bijvoorbeeld als de combinatie van kinderen in de groep extra drukte geeft waardoor bepaalde kinderen, maar ook beroepskrachten, overprikkeld raken. Ook de inrichting van de ruimte kan gedragsproblemen veroorzaken of vergroten. Denk aan demping van geluid, of een inrichting die extra druk gedrag uitlokt. Of er scheelt iets aan de dagindeling. Soms zou die beter kunnen voor een groep, bijvoorbeeld als de kinderen te weinig buiten komen om hun energie kwijt te kunnen.’
Genoeg factoren dus om mee rekening te houden voor we het over ‘zorgenkinderen’ hebben.
Stappenplan: hoe ga je om met begeleidingsvragen in de kinderopvang?
Bianca Bijlsma bedacht een stappenplan – vanuit haar visie als orthopedagoog – voor de kinderopvang in situaties waar er door bijvoorbeeld pedagogisch professionals aan de bel wordt getrokken over verhoogde werkdruk door de groepssamenstelling. Hieronder is een beknopte versie te lezen.
Stap 1: De basis, structuur op de groep en methodisch werken
‘Een gestructureerde dagindeling, waarin voor zowel pp’ers als voor kinderen duidelijk is wat er wanneer gebeurt. Met methodisch werken bedoel ik dat iedere pp’er helder heeft:
– wie dat dagdeel het gedrag van welke kinderen volgt en daar notities en/of foto’s van maakt,
– wat de begeleidingsbehoeften van de kinderen op dat dagdeel in de groep zijn,
– welke aanpak op de groep daar het best bij past en
– welke speciale afspraken met ouders (en/of zorgverleners) zijn gemaakt
– wat over de omgang met de ervaren (opvoedings-)problemen in de groep in het teamoverleg opnieuw moet worden besproken.
Bepaalde problemen in de groep, zoals bijtende peuters, kunnen heel goed intern worden aangepakt. Bijvoorbeeld door ook ouders hierbij te gaan betrekken tijdens een themabijeenkomst.’
Stap 2. Teamoverleg, opvoedingsvragen benoemen
‘Het teamoverleg zou de plek moeten zijn waar problemen in de groep met elkaar worden besproken. Past de afgesproken aanpak nog bij de begeleidingsvragen van de geplaatste kinderen? Moet er iets in de dagindeling, activiteiten, inrichting of groepssamenstelling anders? Is er extra ondersteuning nodig?’
Stap 3. Consultatie bij verkennen opvoedingsvragen
‘Als ondersteuner wil je graag van de pm’ers horen wat zij lastig vinden en wat zij graag willen veranderen. Ik zou vragen naar wat zij zelf geprobeerd hebben. Ik zou willen weten wat wanneer in hun beleving goed gaat. Gaat het over een individueel kind, dan zie ik graag ook de observatiegegevens van het kind, en hoor ik hoe en wanneer die gegevens zijn verzameld.
Daarna zou ik zelf gaan observeren in de groep om een beeld te krijgen van wat er gebeurt. Deze stap zou ik afsluiten met teamafspraken over de te nemen vervolgstappen met als doel de ervaren opvoedingsproblemen te verminderen. Hier dient altijd het management bij betrokken te worden.’
Stap 4. Delen van opvoedingsvragen rond het individueel kind
‘Wanneer het over een individueel kind gaat, met gedrag of ontwikkelingsverloop waarover het team en/of de ondersteuner zich zorgen maakt is een oudergesprek hierover belangrijk.’
Stap 5. Delen van de opvoeding met externe hulp
‘Wanneer het gedrag of de begeleidingsvragen van individuele kinderen de draagkracht van de pp’ers bedreigt, zal hulp van buiten ingeschakeld moeten worden. Overbelaste pp’ers zijn immers minder goed in staat om de kinderen een passende opvoedingsomgeving te bieden.’
Stap 6. Beleidsparticipatie management
‘De meeste grotere kinderopvangorganisaties zullen op gemeenteniveau al deelnemen aan lokale overleggen, maar een sterke samenhangende expertise- en ondersteuningsstructuur waarin ook kleinere kinderopvangorganisaties gehoord en ondersteund worden zie ik nog niet terug. Om ook wet- en regelgeving te veranderen is zo’n structuur wel erg belangrijk. Ik zie de opbouw van een eigentijdse vorm daarvoor als een belangrijke uitdaging voor de sector kinderopvang.’
Meer lezen?
