Bij elke kinderopvangprofessional zal een belletje gaan rinkelen wanneer het gaat over de pedagogische basisdoelen van Riksen-Walraven. Dat is niet zo vreemd, want deze doelen vormen het fundament voor de kwaliteit van zorg die kinderen binnen de kinderopvang krijgen. De kwaliteitseisen in de Wet kinderopvang zijn gebaseerd op deze doelen. Kortom: we kunnen er niet omheen. Maar, wat houden ze ook alweer precies in? Welke vier basisdoelen zijn er?

Simon doet momenteel wetenschappelijk onderzoek naar zijn zelfevaluatie-instrument Pedagogische praktijk in Beeld (PiB). Dit instrument is gebaseerd op de vier pedagogische basisdoelen van Riksen-Walraven. In zijn onderzoek vroeg hij pedagogisch professionals en experts in en om de kinderopvang hoe zij de definitie van pedagogische kwaliteit ervaren zoals die in de basisdoelen is omschreven. ‘De deelnemers aan het onderzoek herkennen zich sterk in deze definitie’, vertelt Simon. ‘Over de basisdoelen zelf is brede consensus: ze worden breed gedragen in de sector.’

Duurzaam

Volgens Simon zijn de pedagogische basisdoelen duurzaam omdat ze algemeen geformuleerd zijn en nog net zo relevant als toen ze geïntroduceerd werden. Wel kan de invulling ervan met de tijd verschuiven. ‘De basis voor kwalitatieve kinderopvang staat hiermee stevig’, zegt Simon, ‘maar we kunnen kritisch kijken naar hoe we de basisdoelen duiden. Zijn er thema’s die eens aangescherpt kunnen worden? Thema’s als diversiteit en inclusie, het gebruik van digitale media en de impact daarvan op kinderen vragen om een actualisatie in het pedagogisch beleid van kinderopvangorganisaties.’

Actuele uitdagingen zetten druk op de doelen

Toch zijn er actuele problemen die deze stevige basis onder druk zetten. Zo leiden personeelstekorten ertoe dat vaste gezichten op de groep steeds minder vanzelfsprekend zijn. ‘Riksen-Walraven omschrijft heel duidelijk dat vaste vertrouwde gezichten de basis zijn voor emotionele veiligheid’, vertelt Simon. ‘Maar dat staat enorm onder druk momenteel. Hoe bieden we dan toch de emotionele veiligheid voor een kind, als een van de drie basisvoorwaarden voor emotionele veiligheid ontbreekt? Dat is een vraag waar we iets mee moeten in de praktijk. Niet: hoe lossen we het personeelstekort op? Maar: hoe kunnen we compenseren dat we niet meer de stabiele basis van vaste gezichten op de groep hebben? Dat vraagt om omdenken.’ Als optie noemt Simon het goed vooraf informeren van de invaller op de groep. ‘Bedenk welke kinderen welke aanpak nodig hebben. Informeer de invalkracht daarover. Cruciale verzorgingsmomenten, zoals verschonen of voeden, kunnen het best worden uitgevoerd door de pedagogisch professional die het kind het beste kent. De invalkracht kan dan andere taken oppakken, zoals activiteiten met een groep kinderen.’

Simon: ‘De afgelopen jaren heb ik observaties gedaan op honderden groepen in de kinderopvang. Ik zie de stress en werkdruk bij pedagogisch professionals toenemen – en dat zij zelf ervaren dat ze geen stabiliteit kunnen bieden. We voelen dat het piept en kraakt in de sector. Het belangrijkste wat je als professional kan doen is stilstaan, en sensitief om je heen kijken. Wat heeft het kind nodig? En tijdig en adequaat reageren op wat een kind aangeeft, om een veilige stabiele basis te vormen voor het kind.’

Doelen zijn relevant, maar vragen om reflectie

Kortom: de basisdoelen zijn nog steeds relevant, maar de invulling vraagt voortdurende reflectie en aanpassing aan actuele thema’s. Het vraagt om een gezamenlijke inspanning — van professionals, organisaties, ouders, onderzoekers en beleidsmakers — om het welbevinden, de betrokkenheid en de ontwikkeling van kinderen te blijven waarborgen, ook als de omstandigheden veranderen.