Onlangs heb ik aan de dagopvang van een organisatie de workshop ‘Werken met loose parts’ gegeven. De medewerkers raakten helemaal geïnspireerd om hier meteen mee aan de slag te gaan. Ze inventariseerden wat ze al op de groepen hadden liggen en maakten samen lijstjes wat ze konden gaan verzamelen. Drie weken na de workshop bezoek ik de peuterspeelzaal en vraag hoe het ervoor staat. ‘Loose parts werken hier niet! Het is niets voor deze doelgroep; dat kunnen onze kinderen niet’, zegt de medewerker. Dit maakt me nieuwsgierig, dus ik vraag door wat ze precies bedoelt. ‘Nou, ze gaan niet door die kokers kijken om het als een verrekijker te gebruiken. Ik heb het zelfs een paar keer voorgedaan, maar nee hoor. Wat ze vooral doen is heel hard met hun handen in die bak roeren, zodat de bak uiteindelijk bijna leeg is en alle kokers over de hele ruimte verspreid liggen. Ik heb dat dus maar weggelegd. Ze deden er niets mee en maakten alleen maar rommel.’

Door haar eigen enthousiasme had deze medewerker zich allerlei voorstellingen gemaakt van hoe de kinderen met de kokers zouden spelen: sorteren in rijen, ze aan elkaar verbinden als een slang en ook ze gebruiken als verrekijkers. Toen dat anders uitpakte was daar teleurstelling. Ik neem haar mee in de spelontwikkeling van jonge kinderen. Materialen symbolisch gebruiken, bijvoorbeeld als een verrekijker, is al een vergevorderd stadium van spel. Om hier te komen, zijn verschillende stappen nodig. Een heel belangrijke stap in de spelontwikkeling is dat kinderen allereerst de materialen verkennen. Dat doen ze door te voelen, te proeven, te ruiken en ook door bijvoorbeeld te gooien en te rollen. Dat geeft ze inzicht in het materiaal. Is iets hard of zacht? Ruw of glad? Stuitert het terug als je het gooit? Maakt het veel geluid als het de grond raakt? Al deze ontdekkingen doen kinderen op hun eigen manier. Ze zullen op een gegeven moment ontdekken dat de koker hol is en dat je er iets in kunt stoppen. En: ‘Hee, het komt er ook aan de andere kant uit.’ Pas later zal een kind het voorwerp symbolisch – dus bijvoorbeeld als een verrekijker – gaan gebruiken. Daar zitten dus best nog wat stappen tussen. Met deze informatie ziet de medewerker dat het voordoen van een verrekijker niet aansluit bij de fase waarin de kinderen zitten. De rotzooi die ze maken is vooral onderdeel van het spel. Ze moet er ook een beetje lachen: ‘Voor hun is het natuurlijk geen rommel; dat is wat ík zie. En ach, het is ook eigenlijk weer zo opgeruimd.’

De medewerker heeft meteen de daad bij het woord gevoegd en de bak kokers weer tevoorschijn gehaald. Het laten gebeuren vindt ze nog wel lastig. Om het gooien letterlijk en figuurlijk wat richting te geven, zette ze er de volgende dag twee lege bakken bij. Ze is bij de kinderen op de grond gaan zitten en speelde voor hoe je de kokers in deze lege bakken kunt gooien. Ze reageerde daarbij enthousiast, wat aanstekelijk werkt. Hiermee sluit ze aan bij het spel van de kinderen. Ze ziet het niet meer als rommel, maar als onderdeel van hun spelontwikkeling. Dat brengt bij haar ontspanning en nog belangrijker: plezier!