VVE en taalachterstanden

Dit kan een pedagogisch coach in de VE bereiken

Het verbeteren van de educatieve kwaliteit in de voorschoolse educatie. Dat is volgens Heleen Versteegen van bureau Sardes de belangrijkste rol van de pedagogisch beleidsmedewerker/coach. ‘Kinderen kunnen veel meer dan je denkt, ook ouders onderschatten kun kind nog weleens. Je mag best hoge verwachtingen laten zien.’

Geef je thema kleur!

In deze rubriek geven we je zoveel mogelijk inspiratie voor het werken met VVE-thema’s. Deze keer gaat het niet om een specifiek thema, maar om ‘kleur’. Je krijgt ideeën voor kleuractiviteiten die je bij veel verschillende thema’s kunt toepassen.

Dierenpraatjes (taal)

Wat voor geluiden maken dieren? Hoe heten de dieren?

Flip flap huisdieren krijgt Leespluim augustus 2019

De Sardes Leespluim van de maand augustus 2019 gaat naar het boek Flip flap huisdieren. Het boek staat volgens de jury garant voor veel giechelplezier. Bij het boek, dat geschikt is voor kinderen vanaf 2 jaar, zijn ook activiteiten opgenomen.

De verschillende taalomgevingen

Bij kleine kinderen is het eigen gezin de belangrijkste taalomgeving. Maar al snel wordt de taalomgeving uitgebreider en krijgen peuters ook met andere volwassenen te maken én met andere kinderen, waarmee ze kunnen spelen, bijvoorbeeld in de kinderopvang. Het is handig om onderscheid te maken tussen de eerste, de tweede en de derde taalomgeving; in elke omgeving wordt de taalontwikkeling van de kinderen verschillend beïnvloed.

12 Voorleestips voor de kinderopvang

Voorlezen bevordert de taalontwikkeling van kinderen. Het heeft een positief effect op de woordenschat en kinderen die veel worden voorgelezen presteren daarna beter op school.

Dossier: Taal

Het belang van taalbeheersing hoeven we niet uit te leggen. Taal is overal en bovendien de gemakkelijkste manier om interactie te hebben, zelfs met baby’s. Het grote voordeel van de kinderopvang is dat we kinderen al heel vroeg in huis hebben. Eventuele taalproblemen bij kinderen kunnen we niet alleen snel signaleren, maar ook behandelen. Verder is preventie natuurlijk belangrijk. Dit dossier over de taalontwikkeling van kinderen van 0-12 jaar biedt je de laatste inzichten op dit gebied.

Gebrekkig Nederlands thuis verkeerde taalbasis kind

Ouders kunnen thuis beter de moedertaal spreken met hun kinderen dan gebrekkig Nederlands. Een goede beheersing van de moedertaal geeft het kind namelijk een goede taalbasis voor het leren van een andere taal, zoals Nederlands, blijkt uit onderzoek.

Kwart van de kinderopvang werkt met BoekStart in de kinderopvang

Een kwart van de peuterspeelzalen en kinderdagverblijven doet mee met het leesbevorderingsprogramma BoekStart in de kinderopvang, blijkt uit de Leesmonitor van Stichting Lezen. Met BoekStart in de kinderopvang worden via meer dan 2000 opvanglocaties bijna 100.000 kinderen bereikt.

Onderzoek naar effect uitbreiding ve op kansengelijkheid

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht starten in samenwerking met Sardes een nieuw onderzoek naar de ontwikkelingen in voorschoolse educatie. Onderzocht gaat worden of de maatregel dat doelgroeppeuters vanaf 2020 minstens 16 uur voorschoolse educatie horen te krijgen, de kansengelijkheid zal bevorderen.

Over vve en taalachterstanden

Taalachterstanden zo vroeg mogelijk voorkomen

Voor peuters met een taalachterstand is er vroeg- en voorschoolse educatie, ook kinderen zonder achterstand komen op de kinderopvang en de peuterspeelzaal met deze educatieve programma’s in aanraking. Pedagogisch medewerkers leren om peuters al op jonge leeftijd spelenderwijs en themagericht taal bij te brengen en meteen andere ontwikkelingsgebieden aan te spreken. Gemeenten krijgen subsidie om achterstanden aan te pakken. Hier gaat veel geld in om en er is nogal eens kritiek over de efficiëntie van de huidige VVE-methodieken. In dit dossier leest u meer over deze discussie en andere VVE-gerelateerde onderwerpen.

Lees meer

Bij een onderwijsachterstand presteert een kind met bepaalde omgevingskenmerken minder goed in het onderwijs in vergelijking met een kind met eenzelfde leerpotentieel, maar zonder die kenmerken. Het onderwijsachterstandenbeleid is gericht op het verminderen en voorkomen van onderwijsachterstanden. Binnen dit beleid krijgen peuters met een risico op een onderwijsachterstand door middel van voor- en vroegschoolse educatie spelenderwijs een stimulerend en taalrijk aanbod waarmee hun ontwikkeling op het gebied van taal, rekenen, motoriek, en op sociaal-emotioneel vlak op gestructureerde en samenhangende wijze wordt gestimuleerd. Het is de bedoeling dat deze deze kinderen een betere start op de basisschool (groep 3) maken en een toekomstige onderwijsachterstand mogelijk worden voorkomen of verminderd.

Randvoorwaarden
Voorschoolse educatie wordt aangeboden in VVE-groepen op kinderopvanglocaties of peuterspeelzaallocaties en is gericht op peuters tussen 2 en 4 jaar. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid ten aanzien van VVE. De randvoorwaarden voor de kwaliteit van VVE zijn geregeld in het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie. De werking van dat Besluit is naar aanleiding van de cohortstudie pre-COOL geëvalueerd. Het is het eerste Nederlandse onderzoek waarin gebruik is gemaakt van een begintest en waarin peuters tussen 2 en bijna 6 jaar zijn gevolgd in hun ontwikkeling, vanaf het moment dat zij naar een voorschoolse voorziening gaan, tot op de basisschool.

Pre-COOL
Uit het pre-COOL onderzoek blijkt dat VVE eraan bijdraagt dat peuters uit de doelgroep hun achterstand grotendeels inlopen. Het onderzoek laat zien dat deelname aan VVE kan compenseren voor onvoldoende stimulatie in de thuisomgeving. Daarbij toont het onderzoek aan dat een hoge educatieve kwaliteit van de voorschoolse voorziening van belang is voor de ontwikkeling van de aandachtfunctie die een belangrijke voorspeller is voor latere schoolse vaardigheden. Ook uit internationaal onderzoek blijkt dat een hogere, met name educatieve, kwaliteit van voorschoolse voorzieningen leidt tot een betere sociale ontwikkeling, tot een grotere mate van zelfregulatie en tot beter ontwikkelde cognitieve vaardigheden.

Discussie over effectiviteit
Er is in Nederland veel discussie over de effectiviteit van VVE. Zo bleek uit een inventariserend onderzoek van hoogleraar Ruben Fukkink in 2015 dat VVE niet effectief is. Later liet hij in een eigen onderzoek zien dat VVE in combinatie met VIB wel effect sorteert. De overheid blijft onverminderd inzetten op een achterstandenbeleid met gebruikmaking van VVE. Wel worden de VVE-gelden de komende jaren op een andere manier verdeeld. De kleinere gemeentes krijgen meer en de grote gemeentes minder. Dit heeft tot veel protest van grote gemeenten geleid omdat zij inmiddels een infrastructuur hebben opgebouwd van voorscholen en VVE-klassen. Bezuinigigen betekent een gedeeltelijke afbraak van die voorzieningen.

Educatieve kwaliteit
Uit peilingen met betrekking tot de kwaliteit op Nederlandse kinderdagverblijven en peuterspeelzalen blijkt dat de pedagogische kwaliteit goed is, maar dat de educatieve kwaliteit verbetering behoeft. Zo scoorde ruim driekwart van de pedagogisch medewerkers (werkzaam op een kinderdagverblijf) een onvoldoende voor ontwikkelingsstimulering en begeleiding van interacties tussen kinderen. En ook op peuterspeelzalen waren deze educatieve vaardigheden gemiddeld genomen matig tot onvoldoende aanwezig. Ook uit een andere studie blijkt dat Nederlandse pedagogisch medewerkers wel goed in staat zijn om emotionele en gedragsondersteuning te bieden, maar moeite hebben met de educatieve ondersteuning van kinderen. Om de effecten van VVE te verhogen, zijn enkele maatregelen nodig.

Aanpassingen Besluit
De aanpassingen van het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie zetten in op verhoging van de kennis en vaardigheden van de beroepskracht VVE, een betere kwaliteitszorg op VVE-locaties en indirect op verbetering van het toezicht. Zo moet het taalniveau van pedagogisch medewerkers omhoog. Pm’ers die in VVE-groepen werken, moeten naar niveau 3F op de onderdelen Mondelinge Taalvaardigheid en Lezen.

Innovatiecentra VVE
Onderzoek speelt een rol in het zoeken naar factoren die de kwaliteit en effectiviteit van VVE verbeteren. Vanaf het schooljaar 2017/2018 wordt via innovatiecentra onderzoek gedaan naar (potentieel) succesvolle VVE-interventies in de praktijk. Uitbreiding van het aantal uren VVE wordt bijvoorbeeld gezien als een manier om de effectiviteit van VVE te vergroten. Maar deze maatregel is kostbaar en de effectiviteit ervan hangt naar verwachting mede af van de kwaliteit van het aanbod. Binnen de innovatiecentra kan onderzocht worden in hoeverre, op welke manieren en in welke omstandigheden het aantal uren VVE van invloed is op de effectiviteit ervan. Deze innovatiecentra spelen ook een rol bij het delen van wetenschappelijke kennis en goede voorbeelden, zo is te lezen in de toelichting op het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie.

Uitgelicht congres

Jaarcongres Management Kinderopvang 2021