VVE en taalachterstanden

Kwaliteit voorschoolse educatie: stabiel gebleven, wel verschil in voorscholen

De Inspectie van het Onderwijs onderzocht in 2022 weer de kwaliteit van de voorschoolse educatie in Nederland. Die blijkt ten opzichte van 2017 stabiel gebleven ondanks de coronapandemie en het toenemende personeelstekort. Uit de resultaten blijkt wel een verschil in onder meer de educatieve kwaliteit tussen voorscholen. Zo kan het aanbod op ongeveer een kwart van de voorscholen beter worden afgestemd op de ontwikkeling van de kinderen.
IKC's
kind naar school

Onderzoek: deze factoren vergroten de kans op een goede start op de basisschool

Bij sommige kinderen verloopt de start op het basisonderwijs niet zo soepel. Onderzoeks- en adviesbureau Sardes heeft een wetenschappelijk kader geschetst om de start op school voor deze kinderen te verbeteren. Want welke kinderen hebben een minder goede start? Waardoor komt dit? En nog belangrijker: hoe kunnen kinderopvang- en onderwijsprofessionals (het begin van) de schooltijd voor deze kinderen verbeteren?
overzicht-onderzoek-wat-levert-voorschoolse-educatie-op

Overzicht onderzoek: wat levert voorschoolse educatie op?

Voorschoolse educatie van hoge kwaliteit wordt wereldwijd als een van de meest effectieve onderwijsinterventies beschouwd. IJsbrand Jepman en Karin Vander Heyden (Sardes) schreven voor Onderwijskennis.nl een artikel met daarin een overzicht van relevante onderzoeken naar VVE.
innovaties in VVE

Onderzoek naar innovaties in VVE: van digitale prentenboeken tot kunstparticipatie

Het verbeteren van de kwaliteit van de voor- en vroegschoolse educatie: dat was het doel van de innovaties die vanaf 2017 voor een aantal jaren in vijf gemeenten werden uitgevoerd en onderzocht door het Kohnstamm Instituut, KBA Nijmegen en de Vrije Universiteit Amsterdam. Wat heeft deze proeftuin opgeleverd voor de VVE?
scenarios-voor-structureel-toezicht-op-de-proceskwaliteit-van-ve

Scenario’s voor structureel toezicht op de proceskwaliteit van VE

In opdracht van het ministerie van Onderwijs heeft het bureau Andersson Elffers Felix (AEF) onderzoek gedaan naar toezicht op de voorschoolse educatie. De BMK heeft een aantal van haar leden die ve-aanbieder zijn, gevraagd deel te nemen aan de interviews met AEF. Het eindrapport is nu openbaar beschikbaar.
onderzoek digitaal voorlezen vve

Onderzoek VVE-innovaties: digitaal voorlezen groot succes (en meer inspiratie)

Digitaal voorlezen blijkt een groot succes onder VE-kinderen en hun ouders. Digitale prentenboeken worden veel vaker gelezen dan papieren voorleesboeken. Dit blijkt uit onderzoek van het VE-innovatiecentrum in Dordrecht.
onderzoek-hoe-blijven-vve-aanbieders-in-contact-met-ouders-tijdens-de-pandemie

Onderzoek: Hoe blijven VVE-aanbieders in contact met ouders tijdens de pandemie?

Tijdens de lockdown hebben VVE-aanbieders op verschillende manieren contact gehouden met ouders, om hen te blijven betrekken bij de ontwikkelingsstimulering van hun kind. Wat werkte daarbij wel en wat niet? Expertisecentrum Nederlands en Stichting PAS deden onderzoek.

Onderzoek naar effect uitbreiding ve op kansengelijkheid

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht starten in samenwerking met Sardes een nieuw onderzoek naar de ontwikkelingen in voorschoolse educatie. Onderzocht gaat worden of de maatregel dat doelgroeppeuters vanaf 2020 minstens 16 uur voorschoolse educatie horen te krijgen, de kansengelijkheid zal bevorderen.

Gezinsprogramma’s hebben weinig effect op taalontwikkeling

Gezinsgerichte vve-programma’s blijken vaak slecht ingevoerd in gezinnen van laagopgeleide ouders. Ook hebben de programma's vaak weinig effect op de taalontwikkeling. Dat blijkt uit promotieonderzoek van pedagoge en sociologe Sanneke de la Rie.
klanken-baby-moedertaal-iStock.jpg

Baby leert in eerste half jaar klanken moedertaal

Blootstelling aan gesproken taal laat het eerste half jaar van het leven al sporen na, die op volwassen leeftijd opnieuw geactiveerd kunnen worden. Nog vóór een baby een half jaar oud is, leert hij klanken van elkaar te onderscheiden.

Over vve en taalachterstanden

Taalachterstanden zo vroeg mogelijk voorkomen

Voor peuters met een taalachterstand is er vroeg- en voorschoolse educatie, ook kinderen zonder achterstand komen op de kinderopvang en de peuterspeelzaal met deze educatieve programma’s in aanraking. Pedagogisch medewerkers leren om peuters al op jonge leeftijd spelenderwijs en themagericht taal bij te brengen en meteen andere ontwikkelingsgebieden aan te spreken. Gemeenten krijgen subsidie om achterstanden aan te pakken. Hier gaat veel geld in om en er is nogal eens kritiek over de efficiëntie van de huidige VVE-methodieken. In dit dossier leest u meer over deze discussie en andere VVE-gerelateerde onderwerpen.

Lees meer

Bij een onderwijsachterstand presteert een kind met bepaalde omgevingskenmerken minder goed in het onderwijs in vergelijking met een kind met eenzelfde leerpotentieel, maar zonder die kenmerken. Het onderwijsachterstandenbeleid is gericht op het verminderen en voorkomen van onderwijsachterstanden. Binnen dit beleid krijgen peuters met een risico op een onderwijsachterstand door middel van voor- en vroegschoolse educatie spelenderwijs een stimulerend en taalrijk aanbod waarmee hun ontwikkeling op het gebied van taal, rekenen, motoriek, en op sociaal-emotioneel vlak op gestructureerde en samenhangende wijze wordt gestimuleerd. Het is de bedoeling dat deze deze kinderen een betere start op de basisschool (groep 3) maken en een toekomstige onderwijsachterstand mogelijk worden voorkomen of verminderd.

Randvoorwaarden
Voorschoolse educatie wordt aangeboden in VVE-groepen op kinderopvanglocaties of peuterspeelzaallocaties en is gericht op peuters tussen 2 en 4 jaar. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het beleid ten aanzien van VVE. De randvoorwaarden voor de kwaliteit van VVE zijn geregeld in het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie. De werking van dat Besluit is naar aanleiding van de cohortstudie pre-COOL geëvalueerd. Het is het eerste Nederlandse onderzoek waarin gebruik is gemaakt van een begintest en waarin peuters tussen 2 en bijna 6 jaar zijn gevolgd in hun ontwikkeling, vanaf het moment dat zij naar een voorschoolse voorziening gaan, tot op de basisschool.

Pre-COOL
Uit het pre-COOL onderzoek blijkt dat VVE eraan bijdraagt dat peuters uit de doelgroep hun achterstand grotendeels inlopen. Het onderzoek laat zien dat deelname aan VVE kan compenseren voor onvoldoende stimulatie in de thuisomgeving. Daarbij toont het onderzoek aan dat een hoge educatieve kwaliteit van de voorschoolse voorziening van belang is voor de ontwikkeling van de aandachtfunctie die een belangrijke voorspeller is voor latere schoolse vaardigheden. Ook uit internationaal onderzoek blijkt dat een hogere, met name educatieve, kwaliteit van voorschoolse voorzieningen leidt tot een betere sociale ontwikkeling, tot een grotere mate van zelfregulatie en tot beter ontwikkelde cognitieve vaardigheden.

Discussie over effectiviteit
Er is in Nederland veel discussie over de effectiviteit van VVE. Zo bleek uit een inventariserend onderzoek van hoogleraar Ruben Fukkink in 2015 dat VVE niet effectief is. Later liet hij in een eigen onderzoek zien dat VVE in combinatie met VIB wel effect sorteert. De overheid blijft onverminderd inzetten op een achterstandenbeleid met gebruikmaking van VVE. Wel worden de VVE-gelden de komende jaren op een andere manier verdeeld. De kleinere gemeentes krijgen meer en de grote gemeentes minder. Dit heeft tot veel protest van grote gemeenten geleid omdat zij inmiddels een infrastructuur hebben opgebouwd van voorscholen en VVE-klassen. Bezuinigigen betekent een gedeeltelijke afbraak van die voorzieningen.

Educatieve kwaliteit
Uit peilingen met betrekking tot de kwaliteit op Nederlandse kinderdagverblijven en peuterspeelzalen blijkt dat de pedagogische kwaliteit goed is, maar dat de educatieve kwaliteit verbetering behoeft. Zo scoorde ruim driekwart van de pedagogisch medewerkers (werkzaam op een kinderdagverblijf) een onvoldoende voor ontwikkelingsstimulering en begeleiding van interacties tussen kinderen. En ook op peuterspeelzalen waren deze educatieve vaardigheden gemiddeld genomen matig tot onvoldoende aanwezig. Ook uit een andere studie blijkt dat Nederlandse pedagogisch medewerkers wel goed in staat zijn om emotionele en gedragsondersteuning te bieden, maar moeite hebben met de educatieve ondersteuning van kinderen. Om de effecten van VVE te verhogen, zijn enkele maatregelen nodig.

Aanpassingen Besluit
De aanpassingen van het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie zetten in op verhoging van de kennis en vaardigheden van de beroepskracht VVE, een betere kwaliteitszorg op VVE-locaties en indirect op verbetering van het toezicht. Zo moet het taalniveau van pedagogisch medewerkers omhoog. Pm’ers die in VVE-groepen werken, moeten naar niveau 3F op de onderdelen Mondelinge Taalvaardigheid en Lezen.

Innovatiecentra VVE
Onderzoek speelt een rol in het zoeken naar factoren die de kwaliteit en effectiviteit van VVE verbeteren. Vanaf het schooljaar 2017/2018 wordt via innovatiecentra onderzoek gedaan naar (potentieel) succesvolle VVE-interventies in de praktijk. Uitbreiding van het aantal uren VVE wordt bijvoorbeeld gezien als een manier om de effectiviteit van VVE te vergroten. Maar deze maatregel is kostbaar en de effectiviteit ervan hangt naar verwachting mede af van de kwaliteit van het aanbod. Binnen de innovatiecentra kan onderzocht worden in hoeverre, op welke manieren en in welke omstandigheden het aantal uren VVE van invloed is op de effectiviteit ervan. Deze innovatiecentra spelen ook een rol bij het delen van wetenschappelijke kennis en goede voorbeelden, zo is te lezen in de toelichting op het Besluit basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie.

Uitgelicht congres

Masterclass Opvallend gedrag bij kinderen

Hotel de Reehorst