Na de geboorte van mijn zoontje veranderde het kinderdagverblijf waar ik voorheen werkte in mijn ogen in een grote fabriek. Maxicosi's werden aan de lopende band naar binnen ‘geschoven', overal waar je keek waren kinderen, leidsters en dus ook geluid. Het was een grote locatie met meer dan 100 kinderen die dagelijks opgevangen werden, en daar zou mijn kleintje straks één van zijn. Komend vanuit mijn buik, geland in een zacht, klein bedje in een rustige omgeving en dan na 11 weken overgaand naar een drukke, prikkelrijke omgeving met veel kinderen in een kleine ruimte. Hoe kwam het toch dat ik ineens een ander beeld kreeg op kinderopvang? Waarschijnlijk doordat ik als moeder aanvoelde wat mijn kind nodig had. Ik bekeek de kinderopvang voor het eerst vanuit de ogen van een baby. En o jee, wat zag en hoorde ik veel...

Hechting van kinderen
Tijdens mijn studie Kinder- en Jeugdpsychologie aan de Universiteit van Tilburg, leerde ik veel over het belang van de hechting van kinderen in hun eerste levensjaren. Kleine kwetsbare kinderen moeten zich kunnen hechten. Om te kunnen overleven hebben ze de veiligheid en de nabijheid nodig van een hechtingsfiguur, een vertrouwde persoon waarop ze in geval van nood kunnen terugvallen. In het prenatale leven en in de vroege kindertijd is dit primair de biologische moeder. Later komen daar andere hechtingsfiguren bij. Afhankelijk van de aard en de kwaliteit van de relatie met zijn moeder, zal er al dan niet een hechtingsrelatie ontstaan waarin het kind zich veilig of onveilig gehecht gaat voelen. In een veilige hechtingsrelatie ontwikkelt het kind vertouwen in de ander en in zichzelf; het ontwikkelt een affectieve band, een gevoel van verbonden zijn (Stroecken, 2003). Doordat kleine kinderen tegenwoordig niet alleen meer thuis zijn, maar vaak ook een aantal dagen in de week op de kinderopvang zijn, hechten zij zich ook aan hun leidsters. Het is mijn inziens zeer van belang om een veilige hechting te bevorderen dat er een heel beperkt aantal leidsters is dat voor hem of haar zorgt, het liefste één of twee vaste leidsters.
Een ander punt wat betreft de opvang van kleine kinderen wat veranderd moet worden, vind ik de grootte van de groep. Naar mijn idee is de maximale groepsgrootte 10 kinderen in de leeftijd van 0-3 jaar waarvan maximaal 3 kinderen onder het jaar, en voor kinderen in de leeftijd van 3-4 jaar maximaal 12 kinderen. Voor de kinderen onder de 1 is het leidster-kindratio 1 op 3. Onlangs werd dit tijdens het congres ‘Babyopvang kan beter' ook aanbevolen.

De huidige situatie:
Moet je je voorstellen.... Je zit / ligt / staat heel de dag in een ruimte met ongeveer 12 kinderen die allemaal iets van jouw pedagogisch medewerkers willen. Iedereen maakt geluid en iedereen beweegt. Ergens klinkt het geluid van een telefoon, een baby'tje huilt en een meisje aan tafel zit vrolijk een liedje te zingen. Ook staat de radio aan. Hoeveel prikkels krijgen kinderen op deze manier onnodig binnen? Talloze! Ik vraag me af of dit goed is. De grote groepsgrootte is ook belastend voor de pedagogisch medewerkers in die zin dat het hen zeer beperkt in hun mogelijkheden zijn, zeker wat betreft het afzonderen van kinderen met een wat moeilijker temperament om ze wat rustiger te krijgen. Niemand laat zijn of haar collega graag alleen met 12 kinderen om met een baby'tje met darmkrampjes te gaan wandelen. Terwijl dit juist zo lekker is voor het kindje en het bovendien voor rust zorgt op de groep. Door de drukte op de groep gaan veel pedagogisch medewerkers op de automatische piloot werken in plaats van met gevoel en echt contact. In het recente onderzoek van Esther Albers (2010 ) komt naar voren dat pedagogisch medewerkers vaak heel functioneel verschonen. ‘Een kind van drie maanden begint te reageren op anderen, maar die moeten dat wel oppakken. Het viel mij op dat de verzorging vaak heel functioneel is, terwijl het belangrijk is om tegen een baby'tje te praten wanneer je zijn luier verschoont. Niet omdat hij je kan verstaan, maar het talige, de intonatie en de aandacht zijn goed voor zijn ontwikkeling.' Ook vond zij in haar onderzoek dat baby's met een moeilijk temperament op de crèche minder aandacht krijgen en warmte van de leidsters dan de makkelijke kindjes. ‘Dat stelt orthopedagoge Esther Albers vast, die deze maand aan de Radboud Universiteit in Nijmegen promoveert op een onderzoek naar de 'uitdagingen in de zorg voor hele is ernstig, omdat baby's met meer negatieve emoties juist gevoeliger zijn voor de kwaliteit van de zorg dan kleintjes die wat makkelijker zijn.' (bron: Nu.nl d.d. juni 2010). En doordat deze kindjes hierdoor waarschijnlijk meer huilen / onrustiger zijn is dit ook van invloed op de rest van de groep.

Teveel een instituut
Wanneer je minder kinderen op de groep hebt, kun je de kwaliteit van de opvang verhogen en het accent wat meer leggen op dat kinderopvang een verlengde is van thuis. Naar mijn idee is de reguliere opvang voor kleine kinderen veel te massaal en bovendien veel te veel een instituut geworden. Er gelden veel regels, leidsters moeten gedeeld worden met veel kinderen (zeker in vergelijking met mama of oma), kinderen komen vaak niet verder dan het groepslokaal en de buitenspeelplaats en dat is waar zij zich de 1e vier jaar van hun leven veelal bevinden als ze op de opvang zijn. Ik kan niet geloven dat kinderen zich hierdoor op een positieve manier ontwikkelen. Ik denk dat het voor kleine kinderen belangrijk is om op pad te gaan. Boodschappen doen, de eendjes voeren, kleine wandelingentjes maken, stukjes fietsen, naar de speeltuin gaan... Allerlei dingen die voor kinderen zouden moeten behoren tot het dagelijks leven. Echter, dit staat vaak veraf van de situaties in de reguliere kinderopvang. Door de regels die er gelden, staat de opvoedsituatie in de kinderopvang vaak veraf van de situatie thuis. Terwijl het voor kleine kinderen juist zeer belangrijk is dat situaties voor hen herkenbaar en te voorspellen zijn. Het is belangrijk dat er zoveel mogelijk één lijn getrokken wordt in wat ouders doen en wat pedagogisch medewerkers doen. Dit bereik je door intensief contact en afstemming met de ouders. Dit is echter moeilijker te bewerkstelligen wanneer de groepen groter zijn.

GGD controle
Nog iets waar ik mij druk over maak. Regelmatig krijg ik bij een controle van de GGD te horen dat ik mijn personeel verwen (omdat ik ze cursussen laat volgen) en dat ik veel te weinig kinderen op te veel vierkante meters heb. Op een andere manier zou ik veel meer geld kunnen verdienen (haar woorden!). Als ik dan weerleg dat ik dat expres doe om de kinderen meer individuele aandacht te geven en elk kind echt te leren kennen, reageert ze daar nauwelijks op. Mij stoort dit. Qua hygiëne en veiligheid zijn er allerlei strenge eisen en maatregelen. Wanneer het echter op kwaliteit, het nastreven van het pedagogisch beleid en de dagelijkse dingen aankomt bijvoorbeeld of de kinderen elke dag buiten komen, blijkt dat er nauwelijks controle op uitgevoerd wordt. Terwijl dit, volgens mij, juist dingen zijn die ouders belangrijk vinden en die de kinderen ten goede komt.

Eindnoot van dit betoog... mensen die menen dat kleinschalige opvang, en dan bedoel ik kleine stamgroepen en een lager leidster-kind ratio, op grotere schaal niet zou kunnen, daag ik uit. Kom kijken bij ons op de opvang en geniet van de rust, de ruimte en vooral het plezier van de kinderen èn de leidsters.

Met vriendelijke groet,

Susanne Sterke-Hoffmans
Eigenaresse Kinderopvang Onder de Pannen
Kinder- en Jeugdpsycholoog
Opvoedkundige, triple P niveau 4 geschoold
Kindercounselor